W 1985 r., krótko po powrocie na plac katedralny pomnika Bolesława Chrobrego, prymas Polski kardynał Józef Glemp zgłosił potrzebę, by w przyszłości, obok pierwszego króla, stanął w Gnieźnie posąg świętego Wojciecha, patrona miasta i Polski. Autor odbudowanej statuy władcy, stworzył wkrótce gipsowy model figury świętego, który w 1986 r. przekazał prymasowi celem wykorzystania go do przyszłej realizacji. W 1992 r., w trakcie uroczystości odpustowych, prymas J. Glemp powrócił do tematu, zaznaczając, że sprawę tę należałoby przekazać nowemu arcybiskupowi gnieźnieńskiemu ks. Henrykowi Muszyńskiemu. Pierwsze spotkanie w sprawie budowy monumentu odbyło się w dniu 5 sierpnia 1995 r. Uczestniczyli w nim ks. arcybp. H. Muszyński, ks. kan. Bolesław Dzierwa dyr. Muzeum Archidiecezjalnego, ks. Kan. Jan Kasprowicz diecezjalny konserwator zabytków, Jan Wesołowski prezes Zarządu Towarzystwa Miłośników Gniezna i Jan Kolanowski członek Zarządu. W styczniu 1996 r. Jerzy Sobociński przedstawił skorygowany projekt rzeźby, który po zatwierdzeniu przez Komisję Kurii Metropolitalnej, stał się jego ostateczną wersją. By zdążyć do obchodów tysiąclecia śmierci św. Wojciecha, należało natychmiast rozpocząć prace organizacyjne. Ich prowadzenia podjęło się Towarzystwo Miłośników Gniezna. W kwietniu 1996 r. marszałek Senatu Adam Struzik przyjął zgłoszoną przez Towarzystwo propozycję przyjęcia patronatu i przewodnictwa Honorowego Komitetu Budowy Pomnika. Podczas spotkania odbytego w gabinecie marszałka A. Struzika ustalono, że w skład Honorowego Komitetu wejdą biorący udział w rozmowie arcybiskup H. Muszyński i prezes J. Wesołowski. Do Komitetu zaproszono ponadto: ks. kardynała Józefa Glempa prymasa Polski, kustosza relikwii św. Wojciecha, Zdzisława Podkańskiego ministra kultury i sztuki, Włodzimierza Łęckiego wojewodę poznańskiego, Wojciecha Szczęsnego Kaczmarka prezesa Związku Miast Polskich, Bogdana Trepińskiego prezydenta miasta Gniezna, Stanisława Kalembę posła na Sejm RP, prof. Gerarda Labudę mediewistę z Instytutu Historii PAN, prof. Stefana Jurgę rektora Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Wiesława Olszewskiego wojewodę bydgoskiego, Henryka Sapalskiego prezydenta miasta Bydgoszczy. Równocześnie rozpoczęto prace zmierzające do zorganizowania ogólnopolskiej zbiórki środków finansowych.
Ożywione dyskusje toczyły się wokół sprawy lokalizacji pomnika. Początkowo brano pod uwagę umiejscowienie go w sąsiedztwie kościoła św. Jerzego. Propozycję te odrzucił Komitet Budowy Pomnika. Kolejna sugestia zmierzała do ustawienia monumentu na placu przykatedralnym. Ona również nie znalazła dostatecznej liczby zwolenników. Pojawił się pomysł usadowienia posągu na środku Rynku. O jej odrzuceniu zdecydowała negatywna opinia konserwatora zabytków. Zwracano w niej uwagę, że sześciometrowa statua byłaby wyższa od kamienic znajdujących się wokół Rynku. W styczniu 1997 r. Komitet Budowy Pomnika zaproponował inne miejsce w centrum miasta – plac między kościołem oo. Franciszkanów a dawnym budynkiem gnieźnieńskiego więzienia. Zgodę na ustawienie rzeźby w tym miejscu wyraziły zarówno władze kościelne, jak i właściciel terenu, przeor zakonu. Pozytywną opinię wydał także wojewódzki konserwator zabytków. Z odpowiedzią wstrzymywały się jednak miejscowe władze samorządowe. Plac znajdujący się między proponowaną lokalizacją a Rynkiem, docelowo przeznaczony był pod zabudowę mieszkalną. Wybudowanie w tym miejscu kilkupiętrowej kamienicy zasłoniłoby pomnik stojący po drugiej stronie ulicy Franciszkańskiej. Właściciel zaproponował Radzie i Zarządowi Miasta przekazanie im placu w zamian za odpłatne odstąpienie dwóch kamienic przy Rynku 20 i Chrobrego 1. Do proponowanej zmiany ostatecznie nie doszło, a jako kolejną lokalizacją wskazano teren obok kościoła garnizonowego. Uzyskała ona akceptację wszystkich wymaganych w tym zakresie służb.
Równolegle z dyskusją nad lokalizacją figury, trwały prace nad jego realizacją. Prace odlewnicze firma Roberta Sobocińskiego „Artproduct” z Szymanowa koło Śremu rozpoczęła 27 lutego, a zakończyła 20 kwietnia 1997 r. Rzeźba z brązu odlana została w częściach i zespawana w całość. Prace nad cokołem wykonanym z czerwonego marmuru, prowadziła firma „Granit-mar” Mirosława Grysia z Kościana. W Gnieźnie, prace ziemne przygotowujące miejsce ustawienia posągu rozpoczęły się po zakończeniu uroczystości odpustowych. Wykonały je Przedsiębiorstwo Robót Inżynieryjnych z Gniezna i firma budowlana Adama Walkowiaka.
W środę 7 maja, o godzinie 1100, w Sali ratusza przy ul. Chrobrego odbyło się posiedzenie Honorowego Komitetu Budowy Pomnika. Tego samego dnia o godz. 1230 miało miejsce wmurowanie aktu erekcyjnego. Dokonał go marszałek Senatu Adam Struzik, przewodniczący Komitetu. Posadowienie posągu nastąpiło w dniu 26 maja.
W poniedziałek, 2 czerwca, o godz.1800, w czasie oczekiwania na przyjazd do Gniezna Jana Pawła II, nadeszło długo oczekiwane odsłonięcie pomnika. Monument został poświęcony i pobłogosławiony przez papieża podczas jego przejazdu przez miasto około 3 godziny później.
Po zakończeniu uroczystości odsłonięcia i poświęcenia posągu, nadal trwało zbieranie środków na jego budowę. Zbiórka środków finansowych trwała dość wolno. Ostateczne rozliczenie kosztów nastąpiło w 2000 roku.